Ἀγαπητά μου παιδιά,

Ἡ τοπική μας Ἐκκλησία μέ πολλή χαρά σᾶς ὑποδέχεται καί σᾶς καλωσορίζει στίς ἐγκαταστάσεις τῶν κατασκηνώσεών μας, στήν ὄμορφη περιοχή τῆς Κασσιώπης. Σᾶς εὐχαριστοῦμε πατρικά πού ἀνταποκριθήκατε στήν πρόσκλησή μας καί βρίσκεσθε ἐδῶ. Θεωροῦμε τήν ἐπικοινωνία μέ τούς νέους ἀνθρώπους ὡς ἕνα ἀπό τά σημαντικότερα βήματα τῆς ποιμαντικῆς πορείας τῆς Ἐκκλησίας καί δέν φειδόμεθα οὔτε κόπων οὔτε χρημάτων, προκειμένου νά μπορέσουμε νά σᾶς δώσουμε αὐτό τό μήνυμα.

Οἱ περισσότεροι εἶστε στελέχη τῆς τοπικῆς μας Ἐκκλησίας. Μάλιστα κάποιοι ἀπό σᾶς διακονήσατε μέ περισσή ἀγάπη στό ἔργο τῶν κατασκηνώσεών μας φέτος καί γι’ αὐτό ἐπιθυμῶ καί πάλι νά σᾶς εὐχαριστήσω. Θέλω νά καλωσορίσω καί ὅσους ἔρχονται γιά πρώτη φορά στόν χῶρο αὐτό, εἴτε εἶναι ἀπό τήν Κέρκυρα εἴτε ἀπό ἀλλοῦ. Ἡ Ἐκκλησία μας δέν ἐξετάζει τόν τόπο καταγωγῆς ἤ ἐργασίας ἤ διαμονῆς τοῦ καθενός, ἀλλά βιώνει τήν ὑπέρβαση τῶν ὅποιων διαφορῶν, καθώς καλεῖ πάντας «εἰς τήν ἑνότητα τῆς πίστεως καί τήν κοινωνίαν τοῦ Ἁγίου Πνεύματος».

Ἐπιλέξαμε στήν φετινή μας κατασκήνωση νά ἀσχοληθοῦμε μέ τό ζήτημα τῆς σχέσεως τῆς Ἐκκλησίας μέ τήν νεανική καθημερινότητα. Καί τοῦτο διότι προβληματιζόμαστε καί ἐμεῖς, ὅπως θέλουμε νά πιστεύουμε καί ἐσεῖς, γιά τό πῶς μποροῦμε νά ζήσουμε τό ἦθος πού προτείνει ἡ Ἐκκλησία μας μέσα στήν καθημερινή πραγματικότητα. Συχνά ἐσεῖς οἱ χριστιανοί νέοι ἀσφυκτιᾶτε μέσα στό περιβάλλον, στό ὁποῖο ζεῖτε. Τό χριστιανικό μας ἦθος ἔρχεται σέ ἀντίθεση μέ τά σύγχρονα πρότυπα ζωῆς. Ἐκ παραλλήλου, σᾶς εἶναι πολύ δύσκολο ἕως ἀκατόρθωτο νά συζητήσετε θέματα πού ἀφοροῦν στήν πνευματική ζωή, μέσα στίς συντροφιές στίς ὁποῖες -εἴτε λόγω τῶν σπουδῶν σας εἴτε λόγω τῆς ἐργασίας σας- κινεῖσθε.

Μία, ἐξάλλου, ἀπό τίς πλέον συνήθεις κατηγορίες εἰς βάρος τῆς Ἐκκλησίας εἶναι ὅτι προτείνει ἕναν τρόπο ζωῆς ξεπερασμένο γιά τά δεδομένα στῆς σύγχρονης ἐποχῆς ἤ -στήν καλύτερη περίπτωση- δύσκολο ἕως ἀκατόρθωτο. Ἡ κατηγορία αὐτή στρέφεται κυρίως ἐναντίον τῶν Ἐπισκόπων καί τοῦ κλήρου, καθώς ἡ πλειοψηφία τῆς κοινωνίας μας ταυτίζει τήν Ἐκκλησία μέ τόν κλῆρο. Θεωροῦν λοιπόν ἐμᾶς, πού εἴμαστε ἡ ποιμαίνουσα Ἐκκλησία, ὅτι ζοῦμε σέ ἕναν δικό μας κόσμο καί ἀγνοοῦμε τά δεδομένα τῆς δικῆς σας καθημερινότητας καί πραγματικότητας. Ἄν μάλιστα, κάποιοι ἀπό ἐμᾶς προσπαθήσουμε νά ἔρθουμε κοντά σας, νά παρακολουθήσουμε τά ἐνδιαφέροντά σας, νά κρίνουμε καί νά προτείνουμε καί κάτι διαφορετικό, ἀντιμετωπιζόμαστε ὡς ἐξαιρέσεις.

Στό ἐρώτημα τί χωρίζει τήν ποιμαίνουσα Ἐκκλησία ἀπό τήν νεανική καθημερινότητα δέν μποροῦμε νά ἀπαντήσουμε ἄν δέν διακριβώσουμε τί εἶναι ἡ Ἐκκλησία. Κατόπιν, πρέπει νά ἐξετάσουμε ποιά εἶναι ἡ σχέση τῆς Ἐκκλησίας μέ τήν καθημερινή ζωή τοῦ ἀνθρώπου γενικῶς, καί στή συνέχεια μέ τήν νεανική καθημερινότητα, γιά νά μπορέσουμε νά σχηματίσουμε ἄποψη γιά τό τί εἶναι αὐτό πού τελικά χωρίζει τήν Ἐκκλησία ἀπό τή ζωή τῶν νέων ἤ τί ἀπομακρύνει τόν καθέναν μας ἀπό τήν Ἐκκλησία.

Ἡ πεποίθηση ὅτι Ἐκκλησία εἶναι ὁ κλῆρος ὑποκρύπτει μία ἀντίληψη παντελῶς ξένη στήν Ὀρθόδοξη ἐκκλησιολογία. Πρόκειται γιά μία βατικάνεια θεώρηση τῆς Ἐκκλησίας, ἡ ὁποία πηγάζει ἀπό τήν ἱστορική πορεία τῆς ρωμαιοκαθολικῆς Ἐκκλησίας καί τήν παρουσία της στή ζωή τοῦ Δυτικοῦ κόσμου. Ἡ πραγματικότητα αὐτή συνίστατο στό ὅτι ὁ Πάπας καί ὁ κλῆρος τῆς Ρωμαιοκαθολικῆς Ἐκκλησίας ἐλέγχανε ἠθικά καί κοινωνικά τή ζωή τῶν ἀνθρώπων, ἀποφάσιζαν γιά τά πάντα καί ρύθμιζαν μέ κανονιστικές διατάξεις κάθε τί τό ὁποῖο εἶχε καί ἔχει σχέση μέ τήν καθημερινότητα τῶν ἀνθρώπων, μέ ἀπώτερο σκοπό νά προφυλάξει ἡ Ἐκκλησία τήν σωτηρία τῶν ἀνθρώπων. Κύριο χαρακτηριστικό αὐτῆς τῆς ἀντιλήψεως ἡ ἄρνηση τῆς ἐλευθερίας τοῦ ἀνθρώπου καί ἡ ἐνοχή γιά κάθε χαρά πού δέν εἶχε σχέση μέ τήν Ἐκκλησία.

Ὁ Εὐρωπαϊκός Διαφωτισμός- ἀναμφιβόλως μεγάλο ἐπιστημονικό, φιλοσοφικό καί ἰδεολογικό κίνημα-, ὁ ὁποῖος ὁδήγησε στήν Γαλλική Ἐπανάσταση καί συνέβαλε στήν ἀλλαγή τοῦ τρόπου ζωῆς τῶν ἀνθρώπων τόσο στήν Εὐρώπη ὅσο καί παγκοσμίως, ἀντέδρασε στήν νοοτροπία τῆς ρωμαιοκαθολικῆς Ἐκκλησίας καί πέτυχε νά ταυτίσει στήν σκέψη τῶν ἀνθρώπων τήν ἔννοια τῆς Ἐκκλησίας μέ τόν κλῆρο.

Στήν προσπάθειά του αὐτή βοηθήθηκε καί ἀπό τό γεγονός ὅτι ὁ κλῆρος τῆς ρωμαιοκαθολικῆς Ἐκκλησίας, ἰδιαιτέρως στή Γαλλία, ἀνῆκε στήν τάξη τῶν ἀριστοκρατῶν. Ἀπολάμβανε τῶν προνομίων πού ἡ τάξη αὐτή διέθετε καί ἀδιαφοροῦσε γιά τά μεγάλα προβλήματα τοῦ λαοῦ, ἡ πλειοψηφία τοῦ ὁποίου ζοῦσε σέ ἀθλία κατάσταση καί κυριολεκτικῶς πεινοῦσε. Πέραν τούτου, ἡ ρωμαιοκαθολική Ἐκκλησία δέν εἶχε θέσει ὡς προτεραιότητα τῆς θεολογικῆς της σκέψεως τήν πνευματική ζωή, τήν καλλιέργεια δηλαδή τοῦ ἐνδιαφέροντος γιά τήν σχέση τοῦ ἀνθρώπου μέ τό Θεό, ἀλλά τήν ἀντιμετώπιση τοῦ προτεσταντισμοῦ καί τήν ἐπιβολή τῆς κυριαρχίας της στόν κόσμο, σέ συνεργασία μέ τήν τότε διεφθαρμένη πολιτική Ἐξουσία.

Ὅλα αὐτά ὁδήγησαν τούς Διαφωτιστές νά ταυτίσουν τήν Ἐκκλησία μέ τόν κλῆρο καί νά διαχωρίσουν τό λαό ἀπό αὐτήν. Ἔτσι ἡ πλειοψηφία τῶν ἀνθρώπων ἀπέρριψε καί τήν ποιμαίνουσα Ἐκκλησία καί τελικά τήν ἴδια τήν πίστη. Ἄμεση συνέπεια ἡ ἀθεία στήν Εὐρώπη, ἀλλά καί ἡ διασπορά τῶν ἰδεῶν αὐτῶν καί στήν καθ’ ἡμᾶς Ἀνατολή.

Μέχρι τότε, γιά ἐμᾶς τούς ὀρθοδόξους, Ἐκκλησία ἦταν ὅλοι οἱ πιστοί μίας κοινότητας. Ἐπικεφαλῆς βεβαίως ἦταν ὁ ἐπίσκοπος ἑνός τόπου καί στή συνέχεια σέ κάθε κοινότητα ὁ ἱερέας, ὅμως ἡ συγκρότηση τῆς Ἐκκλησίας δέν εἶχε ὡς ἀφετηρία της τήν αὐθεντία τοῦ κλήρου καί τήν περιθωριοποίηση τοῦ λαοῦ. Ἡ Ἐκκλησία ξεκινοῦσε ἀπό τήν εὐχαριστία, δηλαδή τήν Θεία Λειτουργία, πού ἀποτελοῦσε τό κέντρο τῆς ζωῆς τῆς κάθε κοινότητος, εἴτε τῆς ἐνορίας στήν πόλη εἴτε τοῦ χωριοῦ. Στήν θεία Λειτουργία τῆς Κυριακῆς, συμμετεῖχαν σχεδόν ὅλοι καί ὅταν αὐτή τελείωνε, λύνονταν οἱ διαφορές τῶν ἀνθρώπων, ἀντιμετωπίζονταν τά προβλήματα τῆς κοινότητας, χαίρονταν οἱ ἄνθρωποι μέ αὐτούς πού χαίρονταν καί λυποῦνταν μέ ὅσους λυποῦνταν. Εἶναι χαρακτηριστικός ὁ 70ός κανόνας τῆς Πενθέκτης Οἰκουμενικῆς Συνόδου ὅτι ὅποιος κληρικός ἤ λαϊκός δέν συμμετέχει στήν Θεία Λειτουργία ἐπί τρεῖς συνεχόμενες Κυριακές, ἀποκόπτεται ἀπό τήν Ἐκκλησία, οὐσιαστικά ἀφορίζεται, διότι ἀρνεῖται τήν ἑνότητα, τήν κοινωνία, τήν κοινότητα.

Αὐτός ὁ μοναδικός τρόπος ζωῆς ἔδωσε πρόσωπο καί ταυτότητα στό Γένος μας καί κράτησε ἀδούλωτο τό φρόνημά του κατά τήν περίοδο τῆς Τουρκοκρατίας. Αὐτός ὁ τρόπος βοήθησε καί ἐμᾶς ἐδῶ στά Ἑπτάνησα, κατά τήν διάρκεια τῆς Βενετοκρατίας, νά διατηρήσουμε τήν ἑλληνορθόδοξη παράδοσή μας. Παρότι ἔχουμε κάποιες διαφορές μέ τόν ὑπόλοιπο ἑλλαδικό χῶρο, μποροῦμε νά διαπιστώσουμε τήν ἀξία τοῦ κοινοτικοῦ πνεύματος στίς λεγόμενες «ἀδελφότητες», οἱ ὁποῖες ἔχτιζαν καί συντηροῦσαν ναούς καί μοναστήρια στά νησιά μας, καί ζοῦσαν κοινή ζωή μέ κέντρο τήν Ἐκκλησία. Ὁ τρόπος αὐτός ὅμως ὑπέστη μεγάλη ἀλλοτρίωση ἀπό τό πνεῦμα τοῦ Διαφωτισμοῦ.

Ἡ λεγόμενη «προοδευτική» μερίδα τοῦ Νεοελληνικοῦ Διαφωτισμοῦ, μέ ἐπικεφαλῆς τόν Ἀδαμάντιο Κοραῆ, δέν μπόρεσε ποτέ νά ξεχωρίσει τίς διαφορές τοῦ ὀρθόδοξου κλήρου ἀπό τόν ρωμαιοκαθολικό. Δέν θέλουμε νά ἰσχυριστοῦμε ὅτι ἐμεῖς οἱ κληρικοί εἴμαστε πάντοτε ἀψεγάδιαστοι ὡς πρός τό ἦθος μας, ὡστόσο οἱ Διαφωτιστές, ἐπειδή ἀκριβῶς σπούδασαν στήν Δύση τήν περίοδο τῆς Γαλλικῆς Ἐπαναστάσεως, ἐπηρεάστηκαν ἀπό τήν ταύτιση τοῦ ρωμαιοκαθολικοῦ κλήρου μέ τόν συντηρητισμό, τόν ἀπολυταρχισμό καί τό θεολογικό ἔλειμμα, καί σταδιακά καλλιέργησαν στό λαό μας αὐτήν τήν ἀντίληψη καί γιά τόν ὀρθόδοξο κλῆρο, μέ ἀποτέλεσμα, μέχρι καί σήμερα, οἱ περισσότεροι νά ταυτίζουμε καί τήν Ὀρθόδοξη Ἐκκλησία μέ τόν κλῆρο.

Ἡ ἱερωσύνη ὅμως δέν εἶναι προνόμιο μόνο τῶν κληρικῶν. Εἶναι δῶρο πού δίδεται στόν καθένα ἄνθρωπο κατά τήν βάπτισή του, καθώς πλέον ἀπό ἐκείνη τή στιγμή μετέχουμε στό τρισσόν ἀξίωμα τοῦ Κυρίου μας: τό βασιλικόν (δηλαδή εἴμαστε κυρίαρχοι στήν δημιουργία καί ἔχουμε τό δικαίωμα τῆς σωτηρίας), τό προφητικόν (δηλαδή ἀναλαμβάνουμε τήν ἀποστολή νά μεταφέρουμε τό μήνυμα τῆς σωτηρίας καί τῆς αἰωνιότητος σέ ὅλους τούς ἀνθρώπους) καί τό ἱερατικόν (δηλαδή ἀναλαμβάνουμε νά προσφέρουμε τή ζωή μας, ἀλλά καί κάθε τί πού αὐτή περιλαμβάνει, τά ὑλικά ἀγαθά, τόν ἑαυτό μας, τήν σχέση μέ τόν πλησίον στό Θεό, ὡς ἔνδειξη εὐχαριστίας καί δοξολογίας, ἀλλά καί ὡς πρόσκληση πρός Αὐτόν νά ἁγιάσει τά πάντα, κάθε στιγμή τῆς ζωῆς μας).

Ἄρα, ὅλοι μαζί εἴμαστε ἡ Ἐκκλησία καί δέν πρέπει νά ταυτίζουμε τήν Ἐκκλησία μέ τόν κλῆρο. Ὁ καθένας μας ζεῖ στόν κόσμο αὐτό -Ἐπίσκοπος, ἱερεῖς, λαϊκοί- καί ὀφείλουμε νά ἀγωνιστοῦμε ὁ κόσμος μας νά μεταμορφωθεῖ, νά ἁγιασθεῖ, νά βιώσει τήν ζωή τῆς Ἐκκλησίας, τό μήνυμα καί τόν τρόπο τῆς Βασιλείας τῶν Οὐρανῶν.

Γιατί ἐδῶ ἔγκειται καί ἡ ἀπάντηση στό ἐρώτημα τῆς σχέσεως τῆς Ἐκκλησίας μέ τήν ἀνθρώπινη καθημερινότητα. Ἡ Ἐκκλησία δέν εἶναι μόνο κανόνες καί ἠθικοί νόμοι. Ἡ Ἐκκλησία ἀγκαλιάζει κάθε πτυχή τῆς ἀνθρώπινης ζωῆς καί τήν ἁγιάζει. Ὑπάρχει ἕνα ὡραῖο λειτουργικό βιβλίο, τό ὁποῖο ὀνομάζεται Εὐχολόγιο ἤ Ἁγιασματάριο, καί τό ὁποῖο περιλαμβάνει ἀκολουθίες καί εἰδικές εὐχές, δηλαδή προσευχές καί δεήσεις πού ἀναπέμπει ἡ Ἐκκλησία πρός τό Θεό γιά κάθε πτυχή τῆς ζωῆς μας.

Ἄν τό ἀνοίξουμε, θά δοῦμε ἀκολουθίες γιά τήν γέννηση τοῦ ἀνθρώπου, τό βάπτισμα, τό γάμο, τήν ἀσθένεια (τό μυστήριο τοῦ Εὐχελαίου), τόν θάνατο, τήν ἐργασία, τήν μάθηση καί τά γράμματα, τόν ἀνθρώπινο πόνο, τήν καθέλκυση ἑνός πλοίου, τήν κυκλοφορία ἑνός αὐτοκινήτου, τήν θεμελίωση ἑνός σπιτοῦ, τήν εὐλόγηση τῶν καρπῶν τῆς γῆς καί ὅλης τῆς δημιουργίας, ὅπως καί κάθε ἀνθρώπινης δραστηριότητας.

Κάθε πρώτη τοῦ μήνα ἡ Ἐκκλησία μας τελεῖ ἁγιασμό. Στίς μεγάλες ἑορτές τῆς πίστεώς μας βλέπουμε ὅτι ἡ πρακτική τῆς Ἐκκλησίας μας δέν περιορίζεται μόνο στήν τέλεση τῆς Θείας Λειτουργίας, ἀλλά συνδυάζει τήν πνευματική μέ τήν ὑλική χαρά. Τελοῦνται ἀρτοκλασίες, τά Θεοφάνεια ἁγιάζονται τά ὕδατα, τό Πάσχα εὐλογεῖται τό τυρί, τό αὐγό καί τό κρέας, τήν Μεταμόρφωση τά σταφύλια, τήν ἑορτή τῆς Ὑψώσεως τοῦ Τιμίου Σταυροῦ μᾶς προσφέρονται κλωνάρια βασιλικοῦ, τήν Κυριακή τῶν Βαίων βάγια. Σέ κάθε ἑορτή ἡ Ἐκκλησία ἐπιτρέπει τήν κατάλυση οἴνου, ἐλαίου, ἰχθύος, εἰς πάντα, θέλοντας νά δείξει ὅτι δέν περιορίζει τόν ἁγιασμό τῶν ἀνθρώπων σέ στενά πνευματικά πλαίσια, ἀλλά ἀγκαλιάζει καί τήν ὑπόλοιπη ζωή του, προσφέροντάς του χαρά.

Τά πάντα ὅμως στήν Ἐκκλησία μας ξεκινοῦν ἀπό τήν Θεία Λειτουργία. Στά μοναστήρια, ἀλλά καί σέ πολλές ἐκκλησίες ἡ Θεία Λειτουργία τελεῖται καθημερινά. Αὐτό σημαίνει ὅτι ἠ κάθε ἡμέρα στήν Ἐκκλησία μας ξεκινᾶ μέ τήν εὐχαριστία πρός τό Θεό γιά κάθε τί πού μᾶς δίδει (τί ἄλλο ἄλλωστε συμβολίζει στή Θεία Λειτουργία ἡ ἀναφορά στό Θεό τῶν τιμίων δώρων, τοῦ ψωμιοῦ καί τοῦ κρασιοῦ, μέ τήν φράση «Τά σά ἐκ τῶν σῶν σοί προσφέρομεν κατά πάντα καί διά πάντα»;), ἀλλά καί μέ τήν προσευχή γιά ὅλους τούς ἀνθρώπους, καί γι’ αὐτούς πού ζοῦνε ἀλλά καί γιά τούς κεκοιμημένους. Ἡ κάθε ἡμέρα κλείνει μέ τόν Ἑσπερινό, τό προοίμιο τῆς ἑπόμενης, κατά τόν ὁποῖο εὐχαριστοῦμε τό Θεό γιά τήν ἡμέρα πού πέρασε καί τόν παρακαλουμε νά μήν πάψει νά φροντίζει γιά μᾶς οὔτε «τήν παροῦσαν ἑσπέραν καί τήν προσιοῦσα νύκτα» (Εὐχή τῆς Κεφαλοκλισίας).

Ὁ ἄνθρωπος πού θέλει νά βλέπει τήν ζωή μέσα ἀπό τό πρῖσμα τῆς Βασιλείας τοῦ Θεοῦ (ἄς μήν ξεχνοῦμε ὅτι ἡ Θεία Λειτουργία ξεκινᾶ μέ τήν φράση «Εὐλογημένη ἡ Βασιλεία τοῦ Πατρός καί τοῦ Υἱοῦ καί τοῦ Ἁγίου Πνεύματος νῦν καί ἀεί καί εἰς τούς αἰῶνας τῶν αἰώνων»), βιώνει αὐτό τό πνεῦμα στήν καθημερινότητά του. Ὅπως στή Λειτουργία εἰρηνεύει («Εἰρήνη πᾶσι»), ἀγαπᾶ («Ἀγαπήσωμεν ἀλλήλους ἵνα ἐν ὁμονοίᾳ ὁμολογήσωμεν»), πιστεύει («Πιστεύω εἰς ἕνα Θεόν»), χαίρεται τήν ἑνότητα καί τήν κοινωνία τοῦ Ἁγίου Πνεύματος («τήν ἑνότητα τῆς πίστεως καί τήν κοινωνίαν τοῦ Ἁγίου Πνεύματος αἰτησάμενοι»), παραδίδει τόν ἑαυτό του, τήν σχέση του μέ τόν συνάνθρωπο καί ὁλόκληρη τή ζωή του στό Χριστό («ἑαυτούς καί ἀλλήλους καί πᾶσαν τήν ζωήν ἡμῶν Χριστῶ τῶ Θεῶ παραθώμεθα»), αὐτό τό πνεῦμα μεταφέρει καί στήν καθημερινότητά του.

Ἡ ἐργασία του δέν ἔχει σκοπό τόν αὐτάρκεια καί τόν πλουτισμό, ἀλλά καί τήν προσφορά ἀγάπης πρός τόν μή ἔχοντα, διά τῆς ἐλεημοσύνης καί τῆς φιλανθρωπίας. Στίς σχέσεις του μέ τούς συνανθρώπους του ἐπικρατεῖ τό πνεῦμα τῆς εἰρήνης, τῆς καταλλαγῆς, τῆς συγγνώμης. Σκοπός του ἡ ἑνότητα μέ τόν ἄλλο καί ὄχι ἡ διάσπαση καί ὁ ἐγωισμός. Στήν δοκιμασία, τόν πόνο καί τήν ἀσθένεια δέν ἀπογοητεύεται, ἀλλά ἐμπιστεύεται τήν ζωή του στό Θεό πού ἀγαπᾶ. Δέν παρασύρεται ἀπό τό πνεῦμα τῆς πλάνης, τῆς αἱρέσεως καί τῆς προτεραιότητος τῆς ὕλης, ἀλλά θέτει ὡς στόχο του τήν γνήσια κοινωνία μέ τό Θεό καί τόν συνάνθρωπο. Καί κάνει τό σταυρό του κάθε φορά πού ξεκινᾶ ἕνα ἔργο, ζητᾶ τόν Ἁγιασμό γιά νά θυμᾶται ὅτι τά πάντα στή ζωή τοῦ πιστοῦ γίνονται ἐπειδή ὁ Θεός τά ἐπιτρέπει καί πρός δόξαν Του.