Αδελφοί μου,
Η σημερινή παραβολή, με την οποία η Εκκλησία ανοίγει το Τριώδιο, δεν είναι απλώς μια ηθική ιστορία, είναι ένας καθρέφτης. Και ο καθρέφτης αυτός δεν δείχνει «τους άλλους», αλλά τον καθένα από εμάς. Δύο άνθρωποι ανεβαίνουν στον ναό για να προσευχηθούν. Και οι δύο κάνουν κάτι σωστό: πάνε στο Ναό του Θεού. Όμως μόνο ο ένας κατεβαίνει δικαιωμένος. Όχι επειδή έκανε περισσότερα, αλλά επειδή στάθηκε σωστά απέναντι στον Θεό.
Ο Φαρισαίος δεν λέει ψέματα. Νηστεύει, αποδεκατίζει, τηρεί τον νόμο. Το πρόβλημά του δεν είναι οι πράξεις του, αλλά η καρδιά του. Η προσευχή του δεν ανεβαίνει στον Θεό, γυρίζει γύρω από τον εαυτό του. Ευχαριστεί τον Θεό, αλλά στην πραγματικότητα αυτοθαυμάζεται. Και για να σταθεί όρθιος, χρειάζεται κάποιον άλλον για να τον πατήσει:«…ἢ καὶ ὡς οὗτος ὁ τελώνης».
Αυτό είναι το μεγάλο του σκοτάδι! Δεν βλέπει τον Θεό ως έλεος, αλλά ως επιβεβαίωση της ανωτερότητάς του. Δεν ζητά σωτηρία, ζητά δικαίωση απέναντι στους άλλους.
Ο τελώνης, αντίθετα, δεν έχει τίποτα να επιδείξει. Στέκεται μακριά. Δεν τολμά ούτε τα μάτια να σηκώσει. Δεν συγκρίνεται. Δεν εξηγεί. Δεν υπόσχεται. Λέει μόνο μία φράση:
«Ὁ Θεός, ἱλάσθητί μοι τῷ ἁμαρτωλῷ». Και αυτή η φράση αρκεί. Όχι επειδή είναι μαγική, αλλά επειδή είναι αληθινή. Είναι λόγος ανθρώπου που ξέρει ποιος είναι και δεν φοβάται να το πει μπροστά στον Θεό.
Αδελφοί μου,
Ο Χριστός δεν καταδικάζει την αρετή, ούτε τη νηστεία, ούτε την τάξη στη ζωή. Καταδικάζει την αυτοδικαίωση. Γιατί η αυτοδικαίωση κλείνει την πόρτα της Χάριτος. Όποιος πιστεύει ότι στέκεται ήδη ψηλά, δεν αφήνει χώρο στον Θεό να τον σηκώσει.
Και εδώ χρειάζεται προσοχή διότι ο Φαρισαίος δεν είναι «κάποιος άλλος». Είναι ο πειρασμός κάθε θρησκευόμενου ανθρώπου. Είναι ο κίνδυνος να κάνουμε τα σωστά πράγματα με λάθος πνεύμα. Να νηστεύουμε, να εκκλησιαζόμαστε, να αγωνιζόμαστε, αλλά να ξεχνάμε ότι σωζόμαστε μόνο με έλεος.
Το Τριώδιο δεν ξεκινά με νηστεία, αλλά με ταπείνωση. Γιατί χωρίς αυτήν, η άσκηση γίνεται βάρος και η ευσέβεια σκληρότητα. Ο τελώνης δεν κατεβαίνει δικαιωμένος επειδή είναι καλύτερος άνθρωπος. Κατεβαίνει δικαιωμένος επειδή άφησε τον Θεό να είναι Θεός, και τον εαυτό του να είναι άνθρωπος.
Ας ζητήσουμε κι εμείς, αδελφοί μου, όχι να φανούμε σωστοί, αλλά να γίνουμε αληθινοί. Όχι να συγκριθούμε, αλλά να μετανοήσουμε. Όχι να πούμε πολλά, αλλά να σταθούμε με συντριβή καρδιάς μπροστά στον Θεό. Και τότε, σύμφωνα με τον λόγο του Κυρίου,εκείνος που ταπεινώνει τον εαυτό του, θα υψωθεί όχι από ανθρώπους, αλλά από τον ίδιο τον Θεό. Ἀμήν.
